Warmtepompen behoren tot de belangrijkste technologieën in de energietransitie voor woningen, maar ze verbruiken ook veel elektriciteit. Een warmtepomp in een goed geïsoleerde Belgische woning kan jaarlijks 3.000 tot 5.000 kWh elektriciteit verbruiken voor verwarming en warm water. Bij standaard vaste tarieven zijn dat aanzienlijke kosten. Met een dynamisch tarief en een beetje inzicht in wanneer je de warmtepomp het beste kunt laten draaien, kun je dit verbruik actief beheren en verminderen.

Hoe warmtepompen zorgen voor flexibiliteit in de planning

Het belangrijkste inzicht is thermische massa. Een goed geïsoleerd gebouw verliest niet meteen warmte wanneer de verwarming wordt uitgeschakeld. Als u uw woning ’s nachts, wanneer de energietarieven laag zijn, tot een iets hogere streeftemperatuur verwarmt, blijft die warmte tot in de ochtend behouden. Uw warmtepomp hoeft dan niet te draaien tijdens de dure piekuren tussen 7 en 9 uur ’s ochtends. Het werk is immers al gedaan toen de energie goedkoop was.

Deze voorverwarmingsstrategie – ook wel thermische voorconditionering genoemd – is een van de meest gangbare vormen van flexibiliteit aan de vraagzijde binnen het energiebeheer voor woningen. Het gaat niet ten koste van het comfort. De woning blijft warm. De energierekening laat lagere tarieven zien.

Warmwateropslag: een onderbenutte troef

Warmwaterboilers met warmtepomp zijn een bijzonder flexibele verbruiker. Het verwarmen van een boiler tot 55 °C en het op temperatuur houden ervan kost gedurende de dag relatief weinig energie. Maar het is een volkomen haalbare strategie om de verwarmingscyclus te laten draaien tijdens de goedkope nacht- of middaguren (wanneer de zon schijnt) en de temperatuur tijdens de piekuren vast te houden.

Slimme warmtepompregelaars kunnen nu rechtstreeks worden gekoppeld aan energiebeheersystemen die toegang hebben tot dag-vooruitprijzen. De regelaar geeft de warmtepomp de opdracht om de verwarmingscyclus 's nachts uit te voeren tijdens het goedkoopste beschikbare tijdsbestek van twee uur — zonder dat de huiseigenaar daar iets voor hoeft te doen.

Systeemdimensionering en dynamische interactie

Bij het ontwerpen of upgraden van een warmtepompinstallatie met het oog op dynamische tarieven is het de moeite waard om rekening te houden met de grootte van de buffertank. Een grotere buffertank vergroot de warmteopslagcapaciteit van het systeem, waardoor de warmtepomp meer mogelijkheden krijgt om op te laden wanneer energie goedkoop is. Dit brengt bij de installatie geen aanzienlijke investeringskosten met zich mee, maar kan een aanzienlijke invloed hebben op het jaarlijkse optimalisatiepotentieel.

De cijfers in de praktijk

Zelfs onder normale marktomstandigheden bedraagt het prijsverschil tussen goedkope en dure uren in België vaak € 80-150/MWh. Voor een warmtepomp die jaarlijks 4.000 kWh verbruikt, kan het verschuiven van zelfs maar 50% van dat verbruik naar periodes met een prijs onder het gemiddelde een besparing van € 150-300 per jaar opleveren bij de huidige marktstructuren. Voor een warmtepomp die een gasketel heeft vervangen – en dus het primaire verwarmingssysteem is – is dit een zinvolle optimalisatie van een toch al gerechtvaardigde investering.